Toon en Sittard

Toon Hermans, Sittardenaar van de wieg tot het graf

Toen Antoine Gerard  Theodore (roepnamen Toon/Teun/Tonie) Hermans op zondagmorgen 17 december 1916 geboren werd in de villa Zomerlust aan de Parklaan 10 te Sittard telde het stadje ruim tienduizend  inwoners. Toon heeft in diverse dagboeken en autobiografieën uitvoerig geschreven over zijn geboorteplaats en zijn Sittardse familie en vrienden. Ook in zijn conferences op het toneel, later vastgelegd op cd’s weidt hij uitvoerig uit over zijn zesentwintig Sittardse jaren.

Sittardse straten en historische plekjes

De Sittardse straten en historische plekjes komen in zijn sketches en liedjes met de regelmaat van de klok terug. Van de speeltuin bij café De Beukeboom en de Sjteine Sjloes in het park tot de Sjwienswei, Watersley en de Kolleberg met de Rosakapel en niet te vergeten de Keutelbeek en het Kritzraedthuis.

Toon, in Sittard heette hij Teun, beleefde een rijke Roomse jeugd  die hij onuitwisbaar vasthield in zijn sterk geheugen en vastlegde in liedjes, versjes en verhaaltjes.

Sittard was van Teun, en Teun was een stuk Sittard.

Van perzen naar planken

In Sittard stond z’n wieg. Hier ging hij naar de bewaarschool bij de zusters en naar de lagere school bij meester Snel, een steenworp af van zijn eerste woonhuis.Na  het failliet van zijn vaders bank in 1924 en diens dood in 1928 volgde de neergang in woningen met steeds minder allure. Veel later schrijft Toon Hermans:

" In 't huis waarin ik vroeger woonde
Lagen geen perzen op de grond
Zodat ik op die houten vloere
Al heel vroeg op de planken stond. "

Heilige Gemma

Bij een min of meer ernstige ziekte werden de H. Gemma die een kapel had gekregen aan de rand van de Kolleberg en de stadspatrones de Heilige Rosa en talrijke andere heiligen aangeroepen. Teun heeft zijn leven lang de H. Gemma vereerd en voor haar ook een liedje gemaakt. Op het bidprentje, bij zijn begrafenis op 22 april in 2000 uitgedeeld, staat een beeltenis van de H. Gemma.

Acteer- en tekentalent

Teun ging na de lagere school  naar de Mulo in de Baandert. Zijn schooltijd in de Baandert was geen onverdeeld genoegen: de leraren hadden weinig begrip voor de ongedurige puber die vol streken zat. Leuk waren wel de terugkommiddagen, bedoeld als straf, waarop Teun  zijn klasgenoten amuseerde met zijn fratsen. In deze jaren ontwikkelde deze zijn acteer- en tekentalent. Teun zat als sinterklaas in de erker van het postkantoor boven de Limbrichterstraat en bij de wal van de Begijnenhhofstraat speelde hij met zijn vriendjes circusje; in café Victoria op de hoek Rijksweg/Steenweg zong hij, op het biljart gezet, zijn eerste Sittardse liedjes. De Sittardse kunstschilder Georges Tielens ontdekte zijn aanleg voor tekenen en gaf hem les in zijn atelier.

Eerste revue

Toon rolde het Sittardse uitgaansleven in met zijn eerste revue in januari 1935 voor de club van werkende jongeren, de Jonge Werkman. Deze revue heette HAAL DAT ERBIJ en werd opgevoerd in het St. Jozefgebouw aan de Engelenkampstraat. Het werd  een daverend succes en Teun was  op slag bekend in Sittard. Hij werd lid van de carnavalsvereniging ‘De Aanhauwesj’, maar hij trad meer op voor carnavalsvereniging De Mander.

Diverse door Teun geschreven carnavalsliedjes werden enorm populair en ook tegenwoordig blazen de zaate hermeniekes nog steeds de deuntjes van Teun Hermans, zoals: oukouk, gaef mich dae leste dans, vraog d’n heer ‘ns wat er van mich wilt drinke.

Toon en Sittard voor altijd verbonden

Met zijn vele Sittardse vrienden onder wie Nand Willems en Ger Pfennings vierde hij carnaval  inclusief het laammake, de sjpas en sjaele zeiver, een leerschool voor zijn latere optredens. Gertie van Houdt, kapster uit de Paardestraat, dochter van musicus en muziekleraar Van Houdt was Teuns vriendin.

Later vertrok Teun naar Amsterdam en wordt binnen een paar jaar wordt beroemd als Toon Hermans. Maar hij zal het stadje van zijn jeugd met zijn familie en vrienden, waar hij oneindig veel plezier heeft gehad, maar ook droeve ervaringen heeft gekend, niet vergeten. En ook Sittard vergeet zijn beroemde zoon niet en eert hem met drie beelden in brons, met diverse onderscheidingen en exposities waarin zijn Sittardse jaren uitgebreid verbeeld werden. Ook de Toon Hermanslaan op de Kolleberg zal de herinnering aan deze grote, misschien wel de grootste, Nederlandse kleinkunstenaar en Sittardse cultuurdrager bewaren.

Toon kreeg op 25 april 2000, na een uitvaartdienst in de Gemmakapel, volgens zijn wens een laatste rustplaats op het kerkhof te Sittard bij zijn geliefde echtgenote Rietje, die hem in 1990 is voorgegaan in de dood. Het graf bevindt zich vlakbij het graf van zijn moeder en broer Fons. Het wordt overschaduwd door een grote beukeboom met zitbank waarop de volgende tekst van Toon staat:

" Zal ik reizen naar een ster
noord of zuid
’t is even ver
diep in mijzelf
voel ik het al
Ik ben hier…en overal
toon "

HodK